Sidhwa là một phẫu thuật viên chấn thương và bác sĩ hồi sức cấp cứu 43 tuổi đến từ California, làm việc tại một bệnh viện ở Stockton. Trong mắt các đồng nghiệp, ông luôn được kính trọng — không chỉ bởi chuyên môn lâm sàng mà còn bởi những đóng góp quốc tế của mình. Ông không bao giờ nghỉ phép quá một tuần, trừ khi đó là vì một sứ mệnh nhân đạo. Ông từng làm việc tại các vùng khủng hoảng như Zimbabwe, Haiti, và từng đào tạo các phẫu thuật viên ở Ukraine cũng như Burkina Faso. Ông luôn muốn đến những nơi mà người ta cần ông nhất.
Lúc đó là tháng 3 năm 2024, và đây là ngày đầu tiên của ông. Một nam điều dưỡng người Palestine đang dẫn ông đi tham quan bệnh viện. Rồi đột nhiên, ánh mắt ông khựng lại trước hai cậu bé nằm bất động trên giường bệnh. Ông ước tính chúng nhìn không quá tám hay mười tuổi. Đầu của chúng quấn băng kín mít. Chúng đang phải thở máy. Phần còn lại của cơ thể vẫn nguyên vẹn.
“Chuyện gì đã xảy ra thế?”, ông hỏi.
Người điều dưỡng đó hầu như không nói được tiếng Anh. Nhưng cô ấy chỉ vào đầu của các em. “Bị bắn, bị bắn,” cô nói.
Lúc đầu, Sidhwa cho rằng cô ấy đã nhầm. Chẳng lẽ người ta lại xả súng vào trẻ em? Vài phút sau, khi nhìn vào các bản phim chụp quét (CT/X-quang), ông thấy cô ấy đã đúng.
Khi họ bước vào căn phòng thứ hai, họ lại phát hiện thêm hai cậu bé nữa, trong tình trạng tương tự.
“Tôi đã nghĩ: cái quái gì thế này?”, ông nói qua điện thoại với tờ de Volkskrant, giọng nói trầm của ông vẫn giữ vẻ bình tĩnh. “Làm sao có thể như vậy được, trong cái bệnh viện nhỏ này, lại có bốn đứa trẻ nằm đây với những vết thương do đạn bắn vào đầu — tất cả đều được nhập viện trong vòng 48 giờ qua?”
Bốn cậu bé đều đang cận kề cái chết một cách chậm chạp. Tối hôm đó, Sidhwa ghi lại một dòng lưu ký vào nhật ký trên điện thoại của mình. Nhưng không có thời gian để suy ngẫm. Chưa phải lúc này.
Trong mười ba ngày tiếp theo, ông chứng kiến thêm chín đứa trẻ khác có vết thương do một phát đạn duy nhất bắn vào đầu hoặc ngực — những đứa trẻ có khả năng cao là đã bị bắn một cách cố ý. “Tôi bắt đầu tự hỏi liệu bệnh viện của mình có nằm gần một tên lính bắn tỉa điên loạn nào đó không,” Sidhwa nói. “Hoặc một đội máy bay không người lái (drone) đang sát hại trẻ em chỉ để tiêu khiển.”
Trở về nhà, tại một hội nghị y khoa, Sidhwa gặp một đồng nghiệp người Mỹ vừa làm việc tại một bệnh viện khác ở Gaza ngay trước ông. Khi Sidhwa nhắc đến những đứa trẻ, người đàn ông đó gật đầu. “Trước sự ngạc nhiên của tôi, anh ấy nói: ‘Ừ, tôi cũng thấy vậy — hầu như ngày nào cũng có’.”
Bác sĩ được nhắc đến, Thaer Ahmad, đã xác nhận lời kể này với tờ de Volkskrant.
“Đó chính là thời điểm,” Sidhwa nói, “khi tôi quyết định: mình phải tìm hiểu xem chuyện gì đang thực sự xảy ra ở đây.”
Feroze Sidhwa không phải là bác sĩ duy nhất cảm thấy buộc phải lên tiếng sau khi trở về từ Gaza.
Trong gần hai năm qua, những thầy thuốc như ông đã tận mắt chứng kiến sự tàn khốc từ cuộc tấn công của Israel vào Gaza ngay trong chính phòng mổ của họ. Họ đã học được cách ôm lấy những đứa trẻ chập chững biết đi đang hấp hối trong khi chúng bị nghẹn bởi chính máu của mình — vì không có máy thở. Họ đã tìm thấy sức mạnh để cắm dao mổ vào ngực một thiếu niên mà không có thuốc tê — vì không có thời gian, và một bệnh nhân khác đã đang chờ sẵn. Họ đã phải thích nghi để tiếp tục bước đi khi sàn nhà bên dưới chân họ dần chật kín thi thể của những đứa trẻ.
Một số bác sĩ rơi vào trạng thái tê liệt cảm xúc. Nhưng những người khác đã lựa chọn lên tiếng.
Những thầy thuốc này nằm trong số những nhân chứng quốc tế cuối cùng tận mắt chứng kiến sự việc, bởi Israel không cho phép các phóng viên nước ngoài vào Gaza. Họ có thể nói từ chính kinh nghiệm thực tế của mình về những hậu quả của bạo lực diệt chủng, điều mà cùng với việc san phẳng Thành phố Gaza, đã bước vào một giai đoạn đen tối tiếp theo.
Vai trò đó đi kèm với một tình thế tiến thoái lưỡng nan nặng nề. Gần như tất cả họ đều muốn quay trở lại Gaza. Nhưng việc công khai những gì họ nhìn thấy làm tăng nguy cơ Israel sẽ từ chối cho họ nhập cảnh trở lại. Theo Liên Hợp Quốc, hơn một trăm nhân viên y tế nước ngoài đã bị từ chối cho vào kể từ tháng 3 năm 2025 — thường là không có bất kỳ lời giải thích chính thức nào.
Nhiều bác sĩ đã chấp nhận mối đe dọa này. Giữ im lặng không phải là một lựa chọn.
Trong vài tháng qua, tờ de Volkskrant đã trò chuyện với mười bảy bác sĩ và một điều dưỡng đến từ Hoa Kỳ, Vương quốc Anh, Úc, Canada và Hà Lan. Kể từ tháng 10 năm 2023, họ đã làm việc tại sáu bệnh viện và bốn phòng khám trên khắp Gaza, nhiều người trong số họ đã quay trở lại đó một hoặc thậm chí hai lần. Hầu hết họ đều có kinh nghiệm dày dặn làm việc tại các vùng khủng hoảng như Sudan, Afghanistan, Syria, Bosnia và Herzegovina, Rwanda, và Ukraine.
Theo yêu cầu của tòa soạn, họ đã bàn giao hàng trăm bức ảnh và video về các bệnh nhân, phim chụp X-quang, ghi chú y tế và các dòng nhật ký. Họ đã trò chuyện suốt nhiều giờ đồng hồ. Họ phơi bày tất cả những gì bản thân đã chứng kiến trong phòng mổ của mình. Và họ đều đối mặt với cùng một câu hỏi: Những vết thương đó đang nói lên điều gì về cuộc chiến này?
Giáo sư, bác sĩ phẫu thuật cấy ghép người Anh Nizam Mamode, 63 tuổi, đã bước vào giai đoạn bán nghỉ hưu thì vào mùa hè năm 2024, ông nhận được một cuộc gọi từ tổ chức viện trợ Y tế cho người Palestine (Medical Aid for Palestinians). Họ hỏi liệu ông có thể đến Gaza vào tháng 8 hay không.
"Tôi có thời gian, và tôi biết mình có các kỹ năng cần thiết," Mamode chia sẻ. "Tôi từng làm việc ở Rwanda, Sudan, Lebanon — vì vậy tôi đã đồng ý. Một số người nói đó là một quyết định dũng cảm, nhưng không phải vậy đâu. Thành thật mà nói, tôi đã không hề biết mình đang dấn thân vào điều gì."
"Hãy cố gắng đừng để bị giết," người trưởng đoàn nói với họ.
“Hai tuần sau, chính những chiếc xe đó đã bị phía Israel nổ súng bắn vào,” Mamode nói.
Ngay trước thời điểm đó, tại một chốt kiểm soát, hành lý của họ đã bị những người đàn ông mặc đồng phục đen lục soát. Ở Gaza, tình trạng khan hiếm diễn ra với gần như tất cả các loại vật tư y tế. Đó là lý do tại sao các bác sĩ thường mang theo những nhu yếu phẩm cơ bản bên mình. Nhưng thông thường, mọi thứ đều bị tịch thu — ngay cả sữa công thức cho trẻ em. Điều này đã xảy ra trong nhiều chuyến công tác, các bác sĩ chia sẻ với tờ de Volkskrant.
Bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ người Anh Sarmad Tamimi, người đã tiến vào Gaza vào ngày 24 tháng 6 năm nay, đã được các đồng nghiệp cảnh báo trước về việc bị tịch thu đồ đạc. Nhưng ông cũng nhận thức được nạn đói ở Gaza và những hậu quả thảm khốc đối với trẻ sơ sinh. "Tôi đã lấy các gói thực phẩm bổ sung dinh dưỡng cho trẻ em ra khỏi hộp và chỉ xếp những túi giấy bạc vào hành lý của mình," ông nói. "Với những người lính, tôi nói rằng tôi mang chúng theo cho chính bản thân mình."
Bác sĩ cấp cứu người Mỹ Mimi Syed đã tìm cách giấu hai chiếc đèn soi thanh quản dưới lớp quần áo của mình — đây là những dụng cụ không thể thiếu để đặt ống nội khí quản cho bệnh nhân. “Tôi đã rất sợ hãi,” cô thừa nhận. “Nhưng là một bác sĩ, tôi cần chúng để cứu người. Thông thường, bạn sẽ vứt đèn soi thanh quản đi sau một lần sử dụng. Ở Gaza, tôi đã phải dùng nó cho ít nhất năm mươi bệnh nhân. Tôi phải lau sạch nó rồi lại dùng tiếp cho những bệnh nhân khác.”
“Tôi không hiểu tại sao thức ăn cho trẻ em lại bị tịch thu từ các bác sĩ khi họ qua biên giới,” bác sĩ phẫu thuật thẩm mỹ người Anh Victoria Rose nói. “Tôi không hiểu tại sao thuốc men của các bác sĩ lại bị tước đi. Tôi không hiểu tại sao một nửa số bác sĩ bị từ chối cho nhập cảnh. Có quá nhiều điều mà tôi không thể nào hiểu nổi.”
Trong một phản hồi chính thức, Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tuyên bố rằng các cáo buộc về việc tịch thu sữa công thức cho trẻ em là “hoàn toàn sai sự thật”. Phía quân đội khẳng định rằng trên thực tế, họ đang nỗ lực để tạo điều kiện thuận lợi cho việc vận chuyển viện trợ nhân đạo vào đây. Theo IDF, kể từ ngày 19 tháng 5 năm 2025, “chỉ riêng sữa công thức cho trẻ sơ sinh đã có khoảng 5.000 tấn được chuyển vào Dải Gaza, bên cạnh khối lượng lớn các nguồn viện trợ nhân đạo khác.”
Các bác sĩ được phỏng vấn bởi tờ de Volkskrant đã làm việc xuyên suốt cuộc chiến tại nhiều bệnh viện và phòng khám dã chiến khác nhau, bao gồm Nasser, Al-Aqsa, Bệnh viện Châu Âu, và Al-Shifa. Một số người làm việc cùng tổ chức Bác sĩ không biên giới (Médecins Sans Frontières) và với các tổ chức yêu cầu được giấu tên, vì lo ngại rằng việc bị nhận diện có thể khiến họ không thể tiếp tục công việc của mình. Họ bao gồm các bác sĩ phẫu thuật tổng quát, phẫu thuật chỉnh hình, bác sĩ hồi sức tích cực, phẫu thuật thẩm mỹ, phẫu thuật chấn thương và bác sĩ cấp cứu. Một vài người trong số họ vẫn đang ở Gaza tại thời điểm diễn ra các cuộc phỏng vấn. Tòa soạn cũng đã trò chuyện với một điều dưỡng chuyên khoa chấn thương có kinh nghiệm trong vùng chiến sự.
Tình hình tại các bệnh viện ở Gaza, nơi mà phần lớn đã bị phá hủy diện rộng, tồi tệ hơn nhiều so với những gì các bác sĩ từng dự liệu. “Tôi đã phải dùng kéo để cắt bỏ chân của một người phụ nữ,” bác sĩ cấp cứu Syed kể lại. “Mà không có một chút thuốc giảm đau nào. Tôi không còn lựa chọn nào khác.”
Các phòng bệnh nồng nặc mùi của những chi thể bị bỏng cháy. “Chúng tôi liên tục nghe thấy tiếng người ta la hét,” bác sĩ Salih el Saddy đến từ Rotterdam (Hà Lan) hồi tưởng. “Tại bệnh viện của chúng tôi, chúng tôi có thuốc gây mê, nhưng lại không có thuốc giảm đau. Các bệnh nhân tỉnh dậy sau ca phẫu thuật đoạn chi với nỗi đau đớn tột cùng. Chúng tôi chẳng thể làm gì được để giúp họ.”
Trong các phòng mổ, nhân viên y tế phải bận rộn xua đuổi những con ruồi vo ve quanh các bệnh nhân đang bị rạch vết mổ cơ thể. Nizam Mamode chứng kiến một người đồng nghiệp tại phòng hồi sức tích cực đang chăm sóc một đứa trẻ có máy thở không hoạt động bình thường. Khi người đó rút ống thở ra khỏi cổ họng đứa trẻ, ông thấy nó đã bị tắc nghẽn. “Đầy giòi,” Mamode nói, “chúng bò ra từ cổ họng của đứa bé.”
Các bác sĩ cho biết, máy chụp cộng hưởng từ (MRI) và máy lọc máu đều không thể sử dụng được nữa — chúng bị găm đầy vết đạn. Một số phòng mổ đã bị phóng hỏa thiêu rụi. Các dây cáp của máy siêu âm thì bị cắt đứt.
Họ có rất ít thời gian để suy ngẫm. Tuy nhiên, đôi lúc, một cảm giác bàng hoàng không thể tin nổi lại ập đến mà không báo trước. Bác sĩ Mamode đã trải qua cảm giác này khi đang phẫu thuật cho một bé gái 8 tuổi. “Con bé bị mất máu xối xả, vì vậy tôi đã yêu cầu một miếng gạc lót bụng để thấm bớt lượng máu tràn ra ngoài và tìm vị trí vết thương,” ông nhớ lại.
Người ta nói với ông rằng không còn một miếng gạc nào cả.
“Đột nhiên, tôi nghĩ về sự trớ trêu của điều đó,” ông nói. “Từ ‘gauze’ (miếng gạc) được cho là có nguồn gốc từ từ ‘Gaza’, bởi vì người dân Gaza vốn nổi tiếng với nghề dệt vải lanh. Vậy mà giờ đây chúng tôi đang ở đây, ngay tại quê hương của miếng gạc — và tôi lại không thể kiếm nổi một miếng nào. Tôi đã phải dùng chính đôi bàn tay của mình để múc máu ra khỏi cơ thể của con bé.”
Bác sĩ cấp cứu Adil Husain đã ghi lại một đoạn video nhắn nhủ cho cô con gái nhỏ của mình trước khi lên đường, phòng trường hợp họ sẽ không bao giờ được gặp lại ông nữa. Những người khác thì lo lập sẵn di chúc. Tất cả các bác sĩ được phỏng vấn bởi tờ de Volkskrant đều cảm thấy một thôi thúc nội tâm mạnh mẽ để lên đường.
“Tôi là một phẫu thuật viên. Tôi muốn đến những nơi có nhu cầu cấp thiết nhất,” một bác sĩ sắp quay trở lại Gaza chia sẻ, người này muốn được giấu tên vì lo sợ các phản ứng tiêu cực từ phía Israel. “Công việc của tôi ở đó có ý nghĩa. Đó là một tín hiệu gửi đến người dân Gaza: chúng tôi không hề lãng quên các bạn.”
Các bác sĩ quốc tế thường ở lại Gaza từ hai đến sáu tuần — sau đó họ sẽ được luân chuyển ra ngoài. Nhiều người trong số họ ngủ ngay tại bệnh viện và hầu như không bước chân ra ngoài trong suốt nhiều tuần liền. Tại Bệnh viện Nasser, khoảng mười lăm phẫu thuật viên phải ở chung một phòng trên tầng bốn, ngay gần các phòng mổ. Vào ban đêm, cái nóng ở đó có thể lên tới gần 38 độ C (100 độ F)
Bác sĩ phẫu thuật Nizam Mamode đã tìm kiếm một chỗ nghỉ ngơi tạm bợ trên lối cầu thang đá ngay cạnh phòng bệnh. “Tôi ngủ trên những bậc thang đó mỗi đêm, hy vọng nơi này sẽ an toàn trước các cuộc tấn công của máy bay không người lái (drone),” ông nói. Tháng trước, ông đã chứng kiến phần phía trên của chính lối cầu thang đó bị phá hủy bởi một đợt tập kích của Israel — một cuộc tấn công đã thu hút sự chú ý của quốc tế vì có video ghi lại khoảnh khắc các nhân viên cứu trợ và phóng viên bị sát hại.Phần lớn các ca chấn thương đều đến từ các vụ nổ bom và pháo: người dân bị trúng phải sóng xung kích, nhiệt độ cao, các mảnh bom bay tứ tung và các tòa nhà đổ sập. Những mảnh vỡ sắc nhọn xuyên thẳng qua các lều trại. Và xuyên qua cơ thể của vô số trẻ em — đối tượng chiếm hơn 40% dân số Gaza.
“Tôi đã nhìn thấy rất nhiều đứa trẻ với phần mô não bị văng ra ngoài,” nam điều dưỡng Jack Latour thuộc tổ chức Bác sĩ không biên giới (MSF) chia sẻ. “Tôi xin lỗi — tôi biết không ai muốn nghe những điều này. Nhưng đó chính là thực tế đang diễn ra ở đây.”
Lần đầu tiên bác sĩ phẫu thuật Goher Rahbour rơi vào một tình huống thương vong hàng loạt, ông đã nhìn thấy một bé gái năm tuổi bị mất một bàn chân. “Nó nằm trên sàn nhà. Đứa trẻ nằm ngay bên cạnh em cũng chỉ là một đứa bé. Chân của em ấy đã biến mất từ phần đầu gối. Rồi lại một trường hợp khác đưa vào. Tôi chết lặng. Tôi nghĩ: đây chính là địa ngục trần gian.”
Theo các cơ quan y tế tại Gaza, tính đến nay đã có hơn 64.000 người dân Gaza thiệt mạng, trong đó có gần 20,000 trẻ em. Phía Israel nghi ngờ tính xác thực của những số liệu này, với lập luận rằng bộ y tế tại đây do Hamas kiểm soát. Tuy nhiên, một nhóm các nhà nghiên cứu quốc tế đã kết luận trên tạp chí y khoa danh tiếng The Lancet rằng các số liệu từ bộ y tế này trên thực tế vẫn còn là một sự đánh giá thấp (thấp hơn so với thực tế).
Trong số tất cả các bệnh nhân, có một nhóm đối tượng khiến các bác sĩ bàng hoàng nhất: những đứa trẻ với các vết thương do đạn bắn vào đầu hoặc ngực — trong khi phần còn lại của cơ thể hoàn toàn nguyên vẹn.
Một phát đạn duy nhất găm vào những vùng này là một minh chứng rõ ràng cho thấy đứa trẻ đã bị nhắm mục tiêu một cách cố ý. Điều đó cấu thành một tội ác chiến tranh. Tại các vùng chiến sự khác, các bác sĩ hiếm khi nào bắt gặp những trường hợp như vậy.
Vào ngày 14 tháng 8 năm 2024, bác sĩ Mimi Syed đã viết vào cuốn nhật ký của mình. Những câu văn ngắn gọn. Ngắt quãng.
Ngày 14 tháng 8 năm 2024 Bé gái, 7 tuổi. Vết thương do đạn bắn vào ngực. Đã tử vong trước khi đến viện. Đã cố gắng cứu con bé. Thuộc một ca thương vong hàng loạt lớn hơn. Nằm trên sàn nhà, không có cáng bạt. Suýt trượt chân vì vũng máu. Không thể ăn gì trong suốt hai ngày. Không thể nuốt trôi thứ gì. Liệu mình có thể trở lại bình thường được nữa không?
Bác sĩ Mimi Syed
Syed là một bác sĩ cấp cứu người Mỹ, cô đã trải qua hai đợt luân chuyển kéo dài bốn tuần tại Gaza, làm việc tại Bệnh viện Nasser ở Khan Younis và Bệnh viện Al Aqsa ở Deir al-Balah. “Giống như hầu hết mọi người, tôi từng theo dõi cuộc chiến qua các dòng phát trực tiếp (livestream) trên điện thoại của mình,” cô nói. “But tôi không thể chịu đựng được nữa. Tôi là một người mẹ. Tôi không thể chỉ đứng nhìn mà không làm gì.”
Cô kể về Mira, một bé gái 4 tuổi mà cô gặp tại Bệnh viện Nasser. Cha mẹ cô bé đưa em vào viện. “Họ nói con bé đã bị bắn bởi một chiếc quadcopter [thiết bị bay không người lái có vũ trang - chú thích của tòa soạn] khi đang đi lại trong khu vực nhân đạo do phía Israel tuyên bố. Các đồng nghiệp bảo tôi hãy cứ để con bé ra đi. Đáng tiếc là qua đánh giá, chúng tôi không thể làm gì được nhiều. Nhưng con bé vẫn còn cử động một chút. Nó còn quá nhỏ. Một cô bé đáng thương. Tôi không thể đành lòng quay mặt đi. Có điều gì đó trên khuôn mặt con bé đã chạm vào tôi. Vì vậy, tôi đã đánh cược thử một cơ hội.”
Syed tiến hành đặt ống nội khí quản cho cô bé bằng chiếc đèn soi thanh quản mà chính cô đã bí mật mang vào. Vài khoảnh khắc sau, cô nhìn chằm chằm vào bản phim chụp quét đầu của Mira trong sự bàng hoàng: có một viên đạn đang găm chặt ở bên trong.
Với sự giúp đỡ của các đồng nghiệp, Syed đã thành công trong việc giữ lại mạng sống cho Mira. Sau đó, cô bé tỉnh lại và bắt đầu nói chuyện được trở lại — một điều kỳ diệu nhỏ nhoi. Rất lâu sau đó, một bác sĩ khác đã lấy được viên đạn ra khỏi đầu em.
Nhưng Mira không phải là đứa trẻ duy nhất bị đạn bắn vào đầu mà Syed bắt gặp. Cô quyết định chụp ảnh lại các em. “Tôi đã nghĩ: mình phải lưu lại những tài liệu này. Tôi nhận ra — đây chính là những tội ác chiến tranh.” Dưới những điều kiện áp lực vô cùng căng thẳng, cô đã chụp hình lại mười tám đứa trẻ bị bắn vào đầu hoặc vào ngực. Cô cho biết, tất cả họ đều bị trúng một phát đạn duy nhất.
Tờ De Volkskrant đã hỏi các bác sĩ về số lượng trẻ em từ 15 tuổi trở xuống mà họ từng thấy có một vết thương duy nhất do đạn bắn vào đầu và/hoặc ngực. Câu hỏi này đã được giới hạn một cách cố ý trong nhóm tuổi này, vì trẻ em ở độ tuổi đó, trong hầu hết các trường hợp, đều thể hiện rõ ràng và không thể nhầm lẫn là trẻ con.
Mười lăm trong số mười bảy bác sĩ cho biết họ từng gặp những trẻ em từ 15 tuổi trở xuống mang các vết thương do đạn bắn như vậy. Tổng hợp lại, họ đã ghi nhận 114 trường hợp trẻ em — nhiều em trong số đó đã không thể sống sót.
Một số bác sĩ đã chụp ảnh hoặc ghi chép lại; những người khác dựa vào trí nhớ. Theo yêu cầu của tòa soạn, họ đã đưa ra những ước tính thận trọng nhất có thể: bất kỳ trường hợp nào họ không chắc chắn đều bị loại trừ. Những trẻ em bị bắn vào các bộ phận khác trên cơ thể cũng không được tính vào con số này, vì những vết thương như vậy ít mang lại sự chắc chắn hơn về việc bị cố ý nhắm mục tiêu.
Các bác sĩ nghi ngờ rằng tổng số trẻ em bị bắn vào đầu hoặc ngực trên thực tế cao hơn gấp nhiều lần so với số lượng mà cá nhân họ tận mắt chứng kiến. Họ cho biết, những đứa trẻ tử vong ngay lập tức thường không bao giờ được đưa đến khoa của họ. Hơn nữa, các bác sĩ này không làm việc ở tất cả các bệnh viện tại Gaza — và cũng chỉ làm việc trong một khoảng thời gian giới hạn.
Theo yêu cầu của tòa soạn, các bác sĩ đã cung cấp những bức ảnh và video do chính họ chụp làm bằng chứng. Tổng cộng, tờ de Volkskrant đã xem xét hình ảnh của hàng chục đứa trẻ bị vết thương do đạn bắn vào đầu hoặc ngực. Phần lớn các hình ảnh này sẽ không được công bố vì chúng quá ám ảnh và trực quan.
Tờ de Volkskrant đã trình chiếu hàng chục hình ảnh về các trẻ em bị vết thương do đạn bắn cùng nhiều phim X-quang khác nhau cho hai chuyên gia pháp y. Họ xác nhận rằng các tổn thương này được gây ra bởi những viên đạn, chứ không phải do các mảnh bom văng ra.
“Rất có khả năng đây là những cú bắn từ khoảng cách xa nhằm vào vùng đầu và/hoặc vùng cổ bằng đạn quân dụng,” chuyên gia pháp y Wim Van de Voorde, giáo sư danh dự tại Đại học Leuven, nhận định. Theo ông Van de Voorde, các bức ảnh không có đủ chất lượng để đưa ra các kết luận pháp lý — “điều này có thể hiểu được, xét trong bối cảnh các điều kiện vô cùng khó khăn tại địa phương.”Chuyên gia pháp y Frank van de Goot cho biết: “Trên các hình ảnh X-quang, tôi thấy đầu của những đứa trẻ bị găm đạn bên trong. Những viên đạn chắc hẳn đã bị giảm phần lớn động năng trên đường bay, bởi trẻ em có xương sọ mỏng hơn người lớn — nếu không, đạn đã xuyên thẳng qua rồi. Vì vậy, những đứa trẻ này đã bị bắn từ một khoảng cách đáng kể.”
Phát hiện đó trùng khớp với lời kể của các nhân chứng, trong đó người dân nói với các bác sĩ rằng các viên đạn thường được bắn ra từ các thiết bị bay không người lái có vũ trang hoặc lính bắn tỉa của quân đội Israel (IDF). Lính bắn tỉa có khả năng nhắm vào các cá nhân cụ thể từ khoảng cách rất xa — đôi khi hơn một ngàn mét. Phía IDF đã từ chối trả lời các câu hỏi về việc lính bắn tỉa xả súng vào trẻ em.
Theo cựu tư lệnh Lục quân Hà Lan, ông Mart de Kruif, khả năng đây là những phát đạn lạc vô tình gần như bằng không, xét đến việc các bác sĩ đã mô tả hơn một trăm trường hợp như vậy. “Hãy nghĩ xem phần đầu nhỏ bé như thế nào so với phần còn lại của cơ thể,” ông nói. “Nếu bạn chứng kiến một số lượng lớn các vết thương do đạn bắn vào vùng ngực và đầu, đó không phải là thiệt hại ngoài ý muốn (collateral damage) — đó là việc nhắm mục tiêu một cách cố ý.”
Thủ tướng Israel Netanyahu và ban lãnh đạo quân đội liên tục phủ nhận việc các binh sĩ cố ý bắn vào thường dân Palestine. Tuy nhiên, các binh sĩ giấu tên đã nhiều lần thừa nhận trên tờ báo Israel Haaretz rằng điều này thực sự có xảy ra. Breaking the Silence, một tổ chức gồm các cựu chiến binh Israel, cũng tiết lộ — dựa trên hàng trăm cuộc phỏng vấn với các binh sĩ — rằng họ được lệnh bắn bất kỳ ai bước vào một khu vực nhất định. “Người lớn, nam giới — tiêu diệt,” một đại úy nói trong báo cáo điều tra The Perimeter.
Thủ tướng Israel Netanyahu và ban lãnh đạo quân đội luôn khẳng định binh lính không cố ý nhắm vào thường dân Palestine. Nhưng các binh sĩ giấu tên đã liên tục thừa nhận điều ngược lại trên tờ báo Haaretz của Israel.
Vào tháng 8, đài BBC đã công bố các kết quả của một cuộc điều tra đối với hơn 160 trẻ em bị bắn ở Gaza. Trong số 95 trường hợp đó, viên đạn đã trúng vào đầu hoặc ngực. BBC đã trò chuyện với các nhân chứng trong 59 trường hợp. Trong 57 trường hợp thuộc số đó, phát bắn được xác định là do quân đội Israel thực hiện. Chỉ trong hai trường hợp, viên đạn được cho là đến từ phía nổ súng của Palestine.
Hầu hết các bác sĩ được phỏng vấn bởi tờ de Volkskrant cho biết họ ước gì sau đó mình đã thu thập được nhiều bằng chứng hơn, nhưng trong sự hỗn loạn của Gaza, điều này đơn giản là không thể thực hiện được. Hoặc họ không dám thử. Bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình Mark Perlmutter (69 tuổi), người đã thực hiện bốn mươi sứ mệnh nhân đạo, chia sẻ: “Tôi ước gì mình có đủ tỉnh táo để ghi lại nhiều tài liệu hơn.”
“Đây là điều hối tiếc lớn nhất của tôi,” bác sĩ gây mê và hồi sức tích cực người Mỹ Ahlia Kattan nói thêm. “Nhưng lúc đó tôi đang điều trị cho các bệnh nhân. Vào khoảnh khắc ấy, điều đó đơn giản là không nằm trong suy nghĩ ưu tiên của tôi. Tôi ước giá như có ai đó nói trước với tôi rằng tôi không chỉ nên hành động như một bác sĩ, mà còn như một nhà báo nữa.”
“Trước đó, các tổ chức phi chính phủ (NGO) đã bảo chúng tôi: đừng lưu lại tài liệu gì cả, đừng ghi chép, đừng chụp ảnh,” Feroze Sidhwa nói. “Họ vô cùng lo sợ rằng Israel sau đó sẽ cấm họ đặt chân vào Gaza.”
Nhưng những ký ức của họ về những đứa trẻ đôi khi chi tiết một cách đáng kinh ngạc.
“Trong một vụ thương vong hàng loạt, tôi đang đi bộ qua khoa cấp cứu,” Perlmutter nhớ lại. “Trẻ em ở khắp mọi nơi. Tôi lật người các em lại, cố gắng xem mình còn có thể cứu được ai không. Và rồi tôi nhìn thấy hai cậu bé đó. Chúng đã chết. Cả hai đều bị bắn — xuyên qua ngực và đầu. Tầm sáu hoặc bảy tuổi. Tôi đã kiểm tra các em. Tôi bảo trợ lý y tế chụp ảnh lại.” Những bức ảnh này hiện đang được giữ bởi tòa soạn.
Perlmutter nhớ mình đã nghe thấy tiếng thét xé lòng của người đàn ông đưa một trong hai cậu bé vào viện. “Ông ấy không thể hiểu nổi tại sao một kẻ nổ súng lại bắn trúng đứa trẻ này — chứ không phải ông ấy, một người trưởng thành.” Vài khoảnh khắc sau, ông thấy người đàn ông đó, có lẽ là cha của đứa trẻ, đang khóc nấc lên. Người đàn ông ngồi bàng hoàng trên sàn nhà, trong khi đứa trẻ được đưa đến nhà xác. Perlmutter lấy chiếc iPhone của mình ra và bấm một kiểu ảnh.
Bác sĩ gây mê và hồi sức tích cực Ahlia Kattan kể lại câu chuyện về một bé gái nhỏ được người mẹ đưa vào viện:
“Con bé thậm chí còn chưa đầy hai tuổi,” cô nói. “Cơ thể con bé rất nhợt nhạt, nhưng vẻ ngoài trông hoàn toàn nguyên vẹn, vì vậy tôi đã cho rằng con bé bị xuất huyết nội.”
“Con bé đã tử vong. Nhưng người mẹ thì liên tục gào thét — những tiếng khóc xé lòng. Người phụ nữ ấy đã phải mất ròng rã bao nhiêu năm trời cố gắng mới có được một mụn con. Vì vậy, chúng tôi đã tiến hành hồi sức tim phổi (CPR), và tôi đã đặt ống nội khí quản cho em. Tôi muốn cho người mẹ thấy rằng tôi đã làm tất cả những gì có thể. Chúng tôi thường làm như vậy đối với những đứa trẻ còn quá nhỏ. Trong lúc tôi đang cấp cứu cho con bé, có ai đó đã đưa cho tôi bản phim chụp quét. Và rồi tôi nhìn thấy nó: một viên đạn găm trong đầu em. Tôi nhìn thấy máu. Một phát bắn chuẩn xác ngay vào vùng thái dương.”
“Tôi đã chụp một bức ảnh từ phía cuối giường bệnh,” Kattan chia sẻ. “Đó là một trong số rất ít những bức ảnh tôi chụp tại Gaza. Nhưng lúc đó tôi đã quá bàng hoàng. Tôi nghĩ: nếu không làm vậy, sẽ chẳng có ai tin lời tôi nói cả.”
Càng ở lại Gaza lâu, các bác sĩ càng nhận ra một điều: đây không phải là những sự cố cá biệt — đây là một hệ thống. Những viên đạn này đã được bắn ra một cách có chủ đích.
Feroze Sidhwa cũng đi đến kết luận tương tự vào mùa thu năm 2024. Sau khi tham dự một hội nghị ở Mỹ, nơi ông biết được một bác sĩ khác cũng chứng kiến những điều giống hệt mình, ông đã bắt đầu một cuộc điều tra phối hợp với tờ The New York Times. Họ đã yêu cầu 64 nhân viên y tế người Mỹ từng làm việc tại Gaza hoàn thành một bảng câu hỏi.
Các kết quả phản hồi, được công bố vào ngày 9 tháng 10 năm 2024, gây lo ngại sâu sắc. Trong bài báo mang tựa đề “65 bác sĩ, điều dưỡng và nhân viên cứu thương: Những gì chúng tôi đã chứng kiến ở Gaza”, 44 người tham gia khảo sát báo cáo rằng họ đã nhìn thấy nhiều trẻ em từ 12 tuổi trở xuống bị bắn vào đầu hoặc ngực. 25 người cho biết họ từng thấy những trẻ sơ sinh khỏe mạnh được đưa trở lại bệnh viện — để rồi tử vong vì mất nước, đói khát hoặc nhiễm trùng. 52 người ghi nhận đã nhìn thấy những đứa trẻ còn rất nhỏ có tâm lý muốn tự tử, hoặc nói rằng chúng ước gì mình đã chết.
Vào thời điểm đó, ông Joe Biden vẫn đang là Tổng thống Hoa Kỳ. Các bác sĩ trước đó đã bày tỏ mối quan ngại của mình trong một bức thư ngỏ gửi đến ông, gióng lên hồi chuông cảnh báo về số lượng lớn trẻ nhỏ đang tử vong. Nhưng ông Biden — người bị kẹt giữa các quan điểm trái chiều ngay trong chính nội bộ Đảng Dân chủ của mình — đã không đưa ra phản hồi.
Sidhwa đã kỳ vọng rằng bài báo trên tờ The New York Times sẽ thay đổi được cục diện đó.
“Việc 65 chuyên gia y tế người Mỹ cùng lên tiếng công khai như vậy là điều cực kỳ hiếm thấy,” ông nói. “Công việc của họ là tập trung vào việc cứu người.” Ông cho biết bài báo đã thu hút hàng triệu lượt đọc.
Thế nhưng, việc xuất bản bài viết đã không tạo ra một làn sóng phẫn nộ dữ dội như Sidhwa từng dự đoán. Nó cũng không dẫn đến bất kỳ một sự chuyển biến nào trong định hướng chính trị. “Về mặt hiệu quả, nó đơn thuần là bị chính quyền Biden ngó lơ.”
Trong một khoảnh khắc ngắn ngủi, một tia hy vọng lóe lên ở Gaza khi một lệnh ngừng bắn có hiệu lực trong vòng hai tháng vào đầu năm 2025. Nhưng vào những giờ đầu ngày 18 tháng 3, khoảng 2 giờ 30 phút sáng, niềm hy vọng đó đã bị đập tan. Với các cuộc không kích quy mô lớn, Israel bắt đầu một giai đoạn leo thang dữ dội trong chiến dịch hủy diệt của mình — một giai đoạn vẫn tiếp diễn cho đến ngày nay, được đánh dấu rõ rệt nhất bằng cuộc tổng tấn công toàn diện vào Thành phố Gaza.
Các bác sĩ chứng kiến tình hình tại các bệnh viện ngày càng trở nên tồi tệ hơn qua từng ngày. Những vụ thương vong hàng loạt xuất hiện với tần suất ngày một dày đặc — đôi khi có vài vụ xảy ra chỉ trong một ngày. Nhiều bệnh nhân nhập viện khi trên người đã mang sẵn những vết sẹo từ các đợt ném bom trước đó. Nạn đói đang khiến cho cả bệnh nhân lẫn nhân viên y tế rơi vào tình trạng suy kiệt nghiêm trọng.
Những đứa trẻ bị thương không còn bất kỳ một người thân nào sống sót đã trở thành một phân loại y tế chính thức: WCNSF — Wounded Child, No Surviving Family (Trẻ em bị thương, không còn gia đình sống sót).
Feroze Sidhwa, khi đang ở giữa kỳ sứ mệnh thứ hai của mình, đã tỉnh giấc vào đêm hôm đó khi cánh cửa phòng ngủ bị thổi tung ra. Israel đã phá vỡ lệnh ngừng bắn bằng một làn sóng không kích quy mô lớn. Trong bóng tối, các bác sĩ ngồi thẫn thờ và im lặng, nhìn trân trân vào khoảng không trong gần một phút. Họ lắng nghe tiếng bom rơi.“Chúng ta cần phải xuống tầng dưới thôi,” một người trong số họ lên tiếng.
Chỉ trong vòng vài giờ, hàng trăm bệnh nhân đổ dồn đến. Sidhwa bắt đầu ca trực đêm hôm đó tại khoa cấp cứu.
“Trong mười phút đầu tiên, chúng tôi chỉ toàn phải tuyên bố những đứa trẻ nhỏ đã tử vong,” ông nói.
“Và điều tồi tệ nhất về chuyện này là: thực ra các em không phải như vậy. Hầu hết các em lúc đó thực sự chưa chết. Tim của các em vẫn còn đập. Nhưng chúng tôi phải bế các em lên và giao lại cho một người thân trong gia đình. Tôi không biết tiếng Ả Rập, nhưng có một từ mà tôi đã dần biết rõ: khalas — nó có nghĩa là 'đủ rồi' hoặc 'chấm dứt'. Chúng tôi buộc phải đưa ra các lựa chọn sàng lọc, để có thể cứu chữa cho những người khác. Điều đó đồng nghĩa với việc các em phải bị đưa đến một khu vực khác của bệnh viện — để chờ chết ở đó.”
Mark Perlmutter cũng có mặt tại Bệnh viện Al-Aqsa vào chính đêm hôm đó và ông nhìn thấy một cậu bé đang nằm trên mặt đất. Từ đầu đến chân em bị phủ một lớp bụi xám xịt.
“Thằng bé nằm trong một vũng máu của chính mình. Em đã mất một chân. Tôi đã cố gắng đi qua em. Đột nhiên, em với tay lên và níu chặt lấy ống quần của tôi. Em không thể nói, nhưng đôi mắt cứ nhìn thẳng vào tôi. Tôi đứng nhìn vũng máu xung quanh em cứ ngày một loang rộng ra. Tôi đã phải gỡ chân mình ra khỏi tay em — để có thể đi cứu một đứa trẻ khác.”
Qua điện thoại, ông bắt đầu bật khóc. “Tôi đã phải bước qua người thằng bé,” ông nói. Kể từ đó, ông không thể nào gạt hình ảnh của cậu bé ra khỏi tâm trí.
Trong những vụ thương vong hàng loạt, các bác sĩ bị quá tải bởi số lượng bệnh nhân chấn thương nghiêm trọng, khiến họ khó có thể bao quát được hết mọi việc. Thế nhưng giữa sự hỗn loạn đó, hai mô thức vẫn tiếp tục nổi lên một cách rõ rệt trước mắt các bác sĩ — những mô thức tiềm ẩn dấu hiệu chỉ ra các tội ác chiến tranh do Israel gây ra. Họ tìm thấy bằng chứng gợi ý về việc sử dụng các loại vũ khí gây tranh cãi dữ dội và những dấu hiệu của việc "trò chơi hóa" chiến tranh.
Giữa rất nhiều người bị cắt cụt chi và bỏng nặng, các bác sĩ chú ý đến những bệnh nhân nhập viện chỉ với những vết thương nhỏ nhưng tình trạng cơ thể lại vô cùng nguy kịch.
Hóa ra, họ đã bị trúng phải những mảnh kim loại siêu nhỏ, có hình dạng như các khối lập phương hoặc hình trụ. Những mảnh này nhỏ đến mức — chỉ vài milimét — khiến các bác sĩ đôi khi còn không thể tìm thấy vết đạn găm vào hay xuyên ra. Nhưng ở bên trong cơ thể, chúng gây ra những tổn thương mà các bác sĩ mô tả là "kinh hoàng": các cơ quan nội tạng bị đâm thủng, dây thần kinh và mạch máu bị phá hủy. Hệ quả là: bệnh nhân phải chịu đựng tình trạng xuất huyết nội dẫn đến tử vong, hoặc buộc phải tiến hành các ca phẫu thuật cắt bỏ chi quy mô lớn.
Theo Thaer Ahmad, một bác sĩ cấp cứu đến từ Chicago, các vết thương ở lối vào nhỏ và kín đáo đến mức một số bệnh nhân ban đầu đã được cho về nhà. “Một số người đã quay trở lại viện với khoang bụng ngập đầy máu. Một trong số họ đã tử vong trong lúc chờ phẫu thuật.”
Chín bác sĩ nói với tờ de Volkskrant rằng họ đã bắt gặp những mảnh vỡ hình khối lập phương hoặc hình trụ này bên trong cơ thể bệnh nhân. Một số người đã chia sẻ với tòa soạn các bức ảnh và video về những bệnh nhân bị trúng các mảnh vỡ này.
Trước đó, các chuyên gia vũ khí được trích dẫn trên tờ báo Anh The Guardian đã nhận định rằng các tổn thương này trùng khớp với các loại vũ khí văng mảnh do Israel sản xuất — loại chất nổ được nén chặt với một số lượng lớn các hạt kim loại nhỏ hình khối.
Mark Perlmutter, phó chủ tịch Trường Cao đẳng Phẫu thuật viên Quốc tế, cho biết ông thường xuyên tìm thấy những mảnh vỡ này. “Tôi đã phẫu thuật cho ít nhất mười người bị trúng chúng.” Ông khẳng định rằng mình đã bí mật mang hai mảnh kim loại ra khỏi Gaza trong hành lý của mình. “Tôi đã giao chúng cho Tòa án Hình sự Quốc tế (ICC).”
Theo Perlmutter, các mảnh vỡ này được làm bằng vonfram (tungsten).
Vonfram (tungsten) là một loại kim loại cực kỳ cứng, nặng gần gấp đôi so với thép. Do đặc tính này, nó có thể gây ra những tổn thương trên diện rộng khi bị văng tán loạn sau một vụ nổ. Việc sử dụng loại chất liệu này ở các khu vực đông dân cư như Gaza đang vấp phải sự tranh cãi dữ dội, bởi nó được thiết kế để gây ra mức độ thương vong tối đa và không có khả năng phân biệt giữa thường dân và các chiến binh. Tổ chức Ân xá Quốc tế (Amnesty International) từ lâu đã cáo buộc Israel sử dụng các loại vũ khí như vậy tại Gaza.
Theo IDF, cáo buộc cho rằng Israel sử dụng các loại vũ khí gây ra thương tích do văng mảnh là “một sự giả dối trắng trợn.” “IDF không sở hữu hay triển khai bất kỳ loại vũ khí nào như vậy. Cáo buộc này không có cơ sở thực tế và là một sự bóp méo hiện thực có chủ đích.”
Kể từ đầu tháng 3, Israel đã phong tỏa hoàn toàn hàng viện trợ vào Gaza. Hai tháng sau đó, gần như toàn bộ nguồn nhu yếu phẩm trong khu vực đã cạn kiệt, và ngày càng có nhiều người tử vong vì nạn đói có hệ thống. Làn sóng chỉ trích của quốc tế đối với Israel ngày một tăng cao.
Để đối phó, bắt đầu từ cuối tháng 5, Israel đã mở bốn điểm phân phối lương thực đầy tranh cãi tại Gaza, nơi người dân Palestine phải di chuyển đến để nhận viện trợ. Ngay từ đầu, những nơi này đã chứng minh là các địa điểm chết chóc. Thường dân đứng xếp hàng chờ đợi bị xả súng một cách ngẫu nhiên.
Các binh sĩ thậm chí đã thừa nhận điều này trên tờ báo Israel Haaretz: theo lệnh từ các chỉ huy của mình, họ đã nổ súng vào các nhóm thường dân không hề có hành vi đe dọa nào. “Đó là một bãi giết chóc,” một binh sĩ nói. “Hình thức giao tiếp của chúng tôi là tiếng súng”. Theo lời anh ta, thường dân “tự biết” rằng họ có thể tiếp cận điểm phân phối lương thực một khi tiếng súng chấm dứt. Một binh sĩ khác cho biết, các binh lính thường rỉ tai nhau gọi đây là trò chơi trẻ em quen thuộc có tên “Cá muối” [trò Đèn đỏ, Đèn xanh - chú thích của tòa soạn], nơi trẻ em cố gắng tiếp cận người chơi đóng vai “quản trò” mà không bị bắt quả tang là đang cử động.
Mỗi khi một điểm phân phối lương thực mở cửa, các bác sĩ tại các bệnh viện lại tiếp nhận hàng chục thường dân nhập viện với các vết thương do đạn bắn. Hầu hết trong số họ là những cậu bé — thanh thiếu niên và những người trẻ tuổi. Họ được đưa đến cùng một lúc thành từng nhóm lớn trên những chiếc xe lừa kéo. Một số người trên tay vẫn còn cầm những chiếc túi đựng lương thực trống rỗng.
Nhiều bác sĩ nhận thấy một mô thức chung trong các thương tích. Họ nhận định rằng bộ phận cơ thể bị nhắm mục tiêu thay đổi theo từng ngày, cứ như thể đó là một công việc đã được phối hợp sẵn.
Bác sĩ phẫu thuật người Anh Goher Rahbour cho biết ông đã gặp năm hoặc sáu bệnh nhân trong cùng một ngày bị bắn vào cả hai tay và hai chân, theo lời các nhân chứng thì thủ phạm là phía IDF. “Chuyện này là để giải trí sao?” Rahbour tự hỏi. “Có phải các binh sĩ đang chơi một trò chơi không?”
Bác sĩ phẫu thuật thực quản và dạ dày nổi tiếng người Anh Nick Maynard đến từ Đại học Oxford cũng từng trải qua điều này, khi ông phải phẫu thuật liên tục cho bốn người bị bắn vào bụng trong một khoảng thời gian ngắn.
Maynard bắt đầu hỏi các bác sĩ khác xem họ có chứng kiến điều tương tự hay không. “Mỗi bác sĩ mà tôi thảo luận cùng tại Bệnh viện Nasser đều nhận ra điều này,” ông nói. “Có ngày, họ thấy hầu hết các vết thương do đạn bắn đều nằm ở vùng đầu và cổ. Ngày hôm sau, mục tiêu lại là vùng ngực. Ngày khác nữa thì là các chi. Rồi đến vùng bụng. Hoặc thậm chí là tinh hoàn. Một bác sĩ nội trú chuyên khoa tiết niệu nói với tôi rằng anh ấy đã tiếp nhận bốn cậu bé trong một ngày duy nhất bị bắn vào vùng bẹn.” Do các điều kiện hỗn loạn tại Gaza, Maynard cho biết không thể ghi chép lại hàng ngày về việc bộ phận cơ thể nào bị bắn trúng — và với tần suất ra sao.
Trong quá khứ, từng có những dấu hiệu cho thấy các lính bắn tỉa Israel xem việc bắn vào một số bộ phận cơ thể nhất định như các yếu tố của một trò chơi. Vào năm 2020, các lính bắn tỉa Israel đã giấu tên kể với tờ báo Haaretz về cách họ cố gắng phá “kỷ lục” bằng việc bắn trúng nhiều đầu gối nhất có thể trong một ngày. Một người trong số họ đã đạt thành tích 42 lần.
IDF không trả lời trực tiếp vào nội dung các câu hỏi về mô thức mà các bác sĩ đã quan sát được. Theo phía quân đội, chính Hamas mới là bên đang “tạo ra các điều kiện nguy hiểm cho thường dân”.
Thế nhưng, các bác sĩ vẫn tiếp tục đứng ra làm chứng với những lời kể khác biệt.
Vào đầu tháng 8, bác sĩ cấp cứu người Mỹ Adil Husain vừa trở về từ Bệnh viện Nasser khi ông phát biểu trước một đám đông ở Texas. Ông chỉ ra sự vắng mặt của các nhà báo nước ngoài tại Gaza. “Vì vậy, trách nhiệm thuộc về chúng tôi, những nhân viên y tế đã từng ở đó,” ông nói, “để đứng ra làm chứng.” Ông chia sẻ rằng ông cảm thấy việc “lên tiếng” thay cho người dân Gaza là “nghĩa vụ của chúng tôi”. Ông cho biết, trong vòng hai tuần, ông đã chứng kiến hàng trăm ca tử vong ngay tại phòng cấp cứu của mình.
Ông kể về Ahmed, một cậu bé 10 tuổi trở về từ một điểm phân phối lương thực với những chiếc túi trống rỗng. “Thằng bé được đưa đến phòng cấp cứu của tôi với các vết thương do đạn bắn vào đầu, cổ và bụng,” Husain nói. Chia sẻ với tờ de Volkskrant, ông cho biết mình đã cho cậu bé dùng ketamine vào những khoảnh khắc cuối đời để giúp em ra đi thanh thản hơn. “Tôi ôm chặt lấy thằng bé. Và tôi thì thầm vào tai em: Bác xin lỗi.”
Những bác sĩ rời khỏi vùng đất này hầu như đều bị dằn vặt bởi cảm giác tội lỗi — bởi vì họ có cơ hội để rời đi, trong khi những người khác đều bị bỏ lại phía sau.
“Sau chuyến công tác đầu tiên, tôi vẫn giữ liên lạc với các đồng nghiệp ở Gaza và hỏi thăm tình hình của họ,” Sarmad Tamimi, người vừa trở về vào cuối tháng 7 từ chuyến thực địa thứ hai của mình, chia sẻ. “Nhưng giờ tôi không thể làm thế được nữa. Bởi vì tôi sợ những gì họ sẽ nói.”
Đó là ngày 28 tháng 5 năm 2025, và tại trụ sở Liên Hợp Quốc ở New York, Sidhwa đang phát biểu trước Hội đồng Bảo an. Lời mời đến vào phút chót, buộc ông phải hủy tất cả lịch hẹn với các bệnh nhân tại bệnh viện ở Stockton.
“Tôi không đứng ở đây với tư cách là một nhà hoạch định chính sách hay một chính trị gia,” Feroze Sidhwa nói, ngón tay trỏ của ông dò theo từng dòng chữ trên tờ giấy trước mặt. “Tôi là một bác sĩ đứng ra làm chứng cho sự hủy diệt có chủ đích đối với một hệ thống y tế, việc nhắm mục tiêu vào chính các đồng nghiệp của tôi, và sự xóa sổ của một dân tộc.”
Một tháng rưỡi trước đó, Sidhwa đã trở về từ chuyến công tác thứ hai tại Gaza. Giờ đây, khoác trên mình bộ âu phục màu xám cùng chiếc cà vạt màu xanh lá cây, ông ngồi tại đây, nói lên những điều vốn dĩ không từ ngữ nào có thể tả xiết. Trông ông vẫn điềm tĩnh và tập trung.
“Bệnh nhân của tôi là những đứa trẻ 6 tuổi với những mảnh đạn găm trong tim và những viên đạn nằm trong não. Và cả những người phụ nữ mang thai có vùng xương chậu bị phá hủy hoàn toàn, còn bào thai của họ thì bị cắt làm đôi khi vẫn còn nằm trong tử cung.”
Trên thực tế, sau này ông đã chia sẻ với tờ de Volkskrant rằng bài phát biểu ban đầu của ông “còn gay gắt hơn rất nhiều.” Nhưng theo lời khuyên của một người bạn tri kỷ đáng tin cậy, ông đã giảm bớt giọng điệu trong các ngôn từ của mình — để không đi quá xa khỏi các quy ước ngoại giao.
Hầu hết tất cả các bác sĩ từng trò chuyện với tờ de Volkskrant đều mô tả rằng họ có cùng một động lực thúc đẩy như Sidhwa. Họ đến Gaza là để giúp đỡ — để cứu chữa những người bị thương, để giành giật lại mạng sống. Nhưng khi họ tận mắt chứng kiến quy mô của sự hủy diệt, số lượng thường dân vô tội bị sát hại, và việc họ thực sự chỉ có thể cứu được quá ít sinh mạng, họ nhận ra rằng nhiệm vụ của mình không hề kết thúc khi họ trở về nhà.
Từ những người chăm sóc y tế trung lập, họ đã trở thành — đôi khi là một cách miễn cưỡng — những nhân chứng trước công chúng. Để họ có thể kể lại cho nhiều người nhất có thể về những gì đôi mắt họ đã chứng kiến.
Điều đó đã xảy ra với Nizam Mamode, khi vào mùa thu năm 2024, ông ra điều trần trước một ủy ban nghị viện Anh. Trong phiên điều trần được phát sóng trực tiếp đó, vị bác sĩ phẫu thuật 63 tuổi đã không kìm được lòng và bật khóc nức nở.
Giữa lúc đang kể lại việc những đứa trẻ bị bỏ mặc nằm trên mặt đất sau một trận ném bom — để rồi tiếp tục bị bắn phá bởi các máy bay không người lái có vũ trang, “điều này đã xảy ra ngày qua ngày, ngày này qua ngày khác” — Mamode bỗng im lặng. Ông nhắm nghiền mắt. Đôi môi ông bắt đầu run bần bật.Sự im lặng của ông được chủ tịch ủy ban nhẹ nhàng lấp đầy bằng một lời chia sẻ. “Tôi hiểu cảm giác đó…,” bà nói, “bởi vì ông không thể xóa nhòa khỏi tâm trí những gì mình đã tận mắt chứng kiến.”
Trong suốt gần ba mươi năm, Mamode là một đảng viên của Đảng Lao động Anh. Ông thậm chí đã tham gia chiến dịch tranh cử cho họ trong cuộc bầu cử vừa qua. “Nhưng giờ đây tôi đã cắt bỏ thẻ đảng của mình và rời đảng,” ông chia sẻ với tờ de Volkskrant, “bởi vì tôi cảm thấy xấu hổ về chính phủ Đảng Lao động của chúng ta. Tôi nghĩ họ có nghĩa vụ đạo đức phải hành động — và họ không cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào của việc sẽ làm điều đó. Tôi tin rằng một ngày nào đó, họ sẽ bị phán xét rất nghiêm khắc về chuyện này.”
Đó là một gánh nặng mà hầu như tất cả các bác sĩ đều phải mang theo: họ đến từ các quốc gia vốn là đồng minh truyền thống của Israel. Những quốc gia mà — ngay cả sau khi nghe những lời kể từ các nhân chứng sống như họ — vẫn không thể hành động đủ quyết liệt để buộc Israel phải dừng lại. Và, như trường hợp của Hoa Kỳ, vẫn tiếp tục cung cấp chính những loại vũ khí khiến cho sự đổ máu này có thể tiếp diễn.
Tại các bệnh viện ở Gaza, các bác sĩ cố gắng không nghĩ về điều đó. Nhưng đôi khi, họ không thể ngăn bản thân mình thôi nghĩ suy.
Khi Israel phá vỡ lệnh ngừng bắn vào ngày 18 tháng 3 bằng một làn sóng ném bom, các hành lang của Bệnh viện Nasser nhanh chóng bị lấp đầy bởi các thi thể và những người bị thương. “Tôi nhớ một bé gái năm tuổi,” Feroze Sidhwa nói. “Tên con bé là Sham. Đó là đứa trẻ đầu tiên tôi thực sự có thể cứu sống trong ngày hôm đó. Tôi đã ngồi bên cạnh con bé trên sàn nhà, cố gắng giúp em thở. Một mảnh đạn đã xuyên qua não con bé và tôi chỉ biết nhìn dòng máu nhỏ cứ thế rỉ ra từ đó.”
Giữa sự hỗn loạn, với tiếng la hét của những đứa trẻ vang vọng xung quanh, Sidhwa chỉ có thể nghĩ đến một điều: “Có phải chính tôi đã trả tiền cho mảnh đạn đó không? Có phải là người hàng xóm của tôi? Hay là hàng xóm của anh ấy? Tôi có thể gửi email cho người Mỹ nào để báo cho họ biết rằng quả lựu đạn của họ đã được tìm thấy?”
VỀ PHÓNG SỰ NÀY
Trong những tháng qua, tờ de Volkskrant đã trò chuyện sâu với 17 bác sĩ quốc tế và một điều dưỡng về những gì họ đã chứng kiến tại Gaza. Những người này đã cung cấp thêm các bức ảnh, ảnh chụp X-quang, bệnh án và các đoạn trích từ nhật ký để chứng minh cho lời kể của mình ở những phần có thể. Tòa soạn đã tận mắt xem hình ảnh của hàng chục trẻ em với các vết thương do đạn bắn vào đầu hoặc ngực.
De Volkskrant đã biên tập và lựa chọn các bức ảnh này sau khi cân nhắc kỹ lưỡng, bởi lẽ các hình ảnh này cấu thành một phần cốt lõi của cuộc điều tra. Chúng là minh chứng trực quan cho lời kể của các bác sĩ về các mô thức thương tích mà họ quan sát được. Ở những trường hợp có thể, các bác sĩ chụp những bức ảnh này đã tham khảo ý kiến của thân nhân người bệnh. Trong một số trường hợp khác, điều này là không thể, nhưng các bác sĩ vẫn chia sẻ hình ảnh vì tin rằng lợi ích công chúng là rất lớn: họ nghi ngờ đã có tội ác chiến tranh xảy ra. De Volkskrant hiện nắm giữ nhiều hình ảnh hơn thế, nhưng hầu hết chúng được đánh giá là quá ghê rợn để có thể xuất bản.
Tờ báo đã tiếp cận các bác sĩ từng làm việc tại các vùng khủng hoảng quốc tế trước đây, cho phép họ so sánh tình hình ở Gaza với những trải nghiệm trong quá khứ. Họ cũng là những nhân chứng quốc tế cuối cùng có mặt tại hiện trường.
De Volkskrant đã yêu cầu các bác sĩ thống kê số lượng trẻ em từ 15 tuổi trở xuống mà họ nhìn thấy chỉ với một vết đạn bắn duy nhất vào đầu hoặc ngực — một dấu hiệu quan trọng cho thấy các em đã bị nhắm mục tiêu một cách có chủ đích. Một số bác sĩ có ghi chép hoặc hình ảnh; những người khác phải dựa vào trí nhớ. Tòa soạn đã sử dụng số liệu thống kê thận trọng nhất, loại trừ những trường hợp trẻ em mà các bác sĩ không chắc chắn. Những trẻ em có thêm vết thương do đạn bắn ở các bộ phận khác trên cơ thể cũng không được đưa vào danh sách, vì tính chất cố ý nhắm mục tiêu trong các trường hợp đó ít chắc chắn hơn. Quy tắc này cũng áp dụng cho hai cậu bé được mô tả bởi bác sĩ phẫu thuật chỉnh hình Mark Perlmutter, những người bị bắn vào cả đầu và ngực.
Một số bác sĩ từng làm việc tại cùng một bệnh viện trong cùng một thời điểm, do đó không thể loại trừ hoàn toàn việc trùng lặp số liệu. Tuy nhiên, các bác sĩ đánh giá điều này rất khó xảy ra, vì nhìn chung họ không tiếp nhận cùng một bệnh nhân. Số lượng trẻ em bị thương do đạn bắn mà một bác sĩ gặp phải phụ thuộc lớn vào địa điểm và thời gian. Ví dụ, bác sĩ phẫu thuật chấn thương người Mỹ Feroze Sidhwa đã nhìn thấy 13 trẻ em trong chuyến công tác đầu tiên, nhưng không gặp trường hợp nào trong chuyến thứ hai, vốn diễn ra một phần trong thời gian có lệnh ngừng bắn.
De Volkskrant đã chất vấn quân đội Israel (IDF) về các phát hiện của các bác sĩ. IDF đã đưa ra phản hồi, nhưng các câu hỏi liên quan đến việc cố ý nổ súng vào trẻ em đã không được trả lời.
ĐỘI NGŨ THỰC HIỆN
Nội dung: Maud Effting, Willem Feenstra
Hình ảnh: Judith Baas, Rowin Ubink
Thiết kế: Titus Knegtel, Adriaan van der Ploeg
Đồ họa: Eleanor Mohren
Dữ liệu: Erik Verwiel, Laurie Treffers
Biên tập cuối: Joyce Brekelmans
Điều phối: Corto Blommaert, Anne van Driel, Xander van Uffelen, Monique Wijnans
